Rys Historyczny

Od dnia 1.01.2023 r. Nadleśnictwo Człuchów jest nadleśnictwem jednobrębowym, utworzonym z połączenia obrębów Domisław, Lipie i Polnica.

Nadleśnictwo Człuchów w zasięgu zbliżonym do obecnego, czyli z byłymi obrębami Domisław, Lipie i Polnica utworzone zostało na podstawie zarządzeń Naczelnego Dyrektora Lasów Państwowych nr 52 z dn. 28.11.1973 r. i nr 57 z dn. 3.12.1973 r. oraz Zarządzenia nr 75 Dyrektora OZLP w Szczecinku z dn. 8.12.1973 r.

Wymienione zarządzenia włączały dawne Nadleśnictwa Domisław i Polnica do Nadleśnictwa Lipie przy jednoczesnej zmianie nazwy Nadleśnictwa Lipie na Nadleśnictwo Człuchów. Zarządzenia weszły w życie z dniem 1.01.1974 r.

                         OBRĘB DOMISŁAW

Nadleśnictwo Państwowe Domisław z siedzibą początkowo w Czarnem, a następnie  w Domisławiu utworzone zostało w 1946  r. W jego skład weszły dawne lasy państwowe   (ok. 1700 ha) oraz lasy prywatne (ok. 2693 ha) byłego majątku ziemskiego Łoża i drobnej własności chłopskiej.

Ówczesna powierzchnia Nadleśnictwa wynosiła 4393,35 ha.

Z okresu przedwojennego nie zachowały się żadne dokumenty, na podstawie których można by wnioskować o sposobach zagospodarowania lasu oraz rozmiarach użytkowania głównego  i związanych z nimi zakresach prac odnowieniowych.

Stan przejętych lasów wskazywał, że zarówno w lasach państwowych jak i majątkowych sposoby zagospodarowania były do siebie zbliżone. Stosowano przeważnie duże zręby zupełne, które odnawiano sztucznie, głównie sosną. Z kolei w lasach drobnej własności chłopskiej zręby były małe, a nierzadko stosowano użytkowanie posztuczne, wycinając co cenniejsze sortymenty. Oprócz odnowień sztucznych – przeważnie sosnowych, wykorzystywano również wątpliwej jakości samosiewy.

W okresie powojennym wykonano dla tego terenu następujące prace urządzeniowe:

• Przybliżona tabela klas wieku – czyli pierwsza ewidencja stanu lasów, opracowana w 1946 r. przez Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku, na podstawie której opracowano plany gospodarcze na najbliższe trzy lata.
• Plan prowizorycznego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1947 r. - opracowany przez

Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 4884,90 ha, w tym:

- zalesiona - 4289,54 ha, niezalesiona – 255,06 ha, nieleśna - 340,30 ha.

W okresie obowiązywania tego planu pozyskano:

• w użytkach rębnych                         - 53853 m3 grubizny netto na pow. 333,62 ha,
• w użytkach międzyrębnych             - 26677 m3 grubizny netto na pow. 2226,99 ha,
• w użytkach przygodnych                -    4177 m3 grubizny netto.

Użytkowanie rębne prowadzono głównie z zastosowaniem rębni zupełnej o szerokości działek 50-80 metrów z 3-4 letnim nawrotem cięć, a w drzewostanach bukowych również rębni jednostkowej, skupinowej i gniazdowej. Zręby odnawiano sztucznie przez sadzenie i siew. Łącznie w tym okresie odnowiono i zalesiono 468,49 ha.

• Plan definitywnego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1956 r. - opracowany przez BULiPL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 5967,55 ha, w tym: leśna - 5552,37 ha,

nieleśna - 415,18 ha.

Wzrost powierzchni Nadleśnictwa nastąpił głównie w wyniku regulacji granic i przyjęcia z przeznaczeniem do zalesienia gruntów nieużytkowanych rolniczo.

Użytkowanie rębne prowadzone w tym okresie było na ogół zgodne z planem.

Do 1968 roku (12 lat) pozyskano:

• w użytkach rębnych                       -    94618 m3 grubizny netto na pow. 508,59 ha,
• w użytkach międzyrębnych           -    27899 m3 grubizny netto na pow. 4966,74 ha,
• w użytkach przygodnych              -    13698 m3 grubizny netto.

W drzewostanach sosnowych stosowano rębnię zupełną Ia o szerokości  zrębów 60-80 m  i 4 letnim nawrocie cięć. W przestarzałych drzewostanach bukowych, bez zaawansowanego odnowienia naturalnego, rębnią wiodącą była rębnia zupełna Ib o szerokości zrębów 40m, a w młodszych drzewostanach bukowych i mieszanych z udziałem buka – rębnia częściowa IIa z okresem odnowienia 10-20 lat. Zręby odnawiano sztucznie.

• Plan I rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.10.1968 r. - opracowany przez  BULiPL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 6423,80 ha, w tym: leśna – 5962,73 ha,

nieleśna – 461,07 ha.

Zmiana powierzchni Nadleśnictwa nastąpiła w wyniku przyjęcia gruntów od PFZ i PGR, przekazania jezior do PGRyb, przekazania gruntów do N-ctwa Rzeczenica oraz innych, mniejszych zmian własnościowych.

Prowadzone w tym okresie użytkowanie rębne było na ogół zgodne z planem. Na siedliskach borowych i na olsie stosowano z reguły zręby zupełne, a w drzewostanach bukowych i mieszanych z udziałem buka i dębu – rębnie częściowe.

Odnawianie zrębów wykonywano głównie przez sadzenie, rzadziej przez siew, przy rębniach częściowych maksymalnie wykorzystywano odnowienia naturalne. Z dniem

1.01.1974 r. Nadleśnictwo Domisław zostało zlikwidowane i włączone jako obręb Domisław do Nadleśnictwa Człuchów.

• Plan II rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.1979 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Ogólna powierzchnia obrębu wynosiła 7116,86 ha w tym: leśna – 6621,69 ha, nieleśna –

495,17 ha.

Na zmianę powierzchni wpływ miało przyjęcie ok. 786 ha gruntów z obrębów: Lipie, Lipka i Lędyczek oraz przekazanie ok. 60 ha do Nadleśnictwa Czarne Człuchowskie. Wynikało to z dostosowywania zasięgów terytorialnych nadleśnictw do obowiązującego podziału administracyjnego kraju.

Pierwsze dwa lata omawianego okresu charakteryzowały się w miarę stabilną gospodarką leśną. Zadania gospodarcze wykonywano w zasadzie zgodnie z planem. Od 1981 roku sytuacja zmieniła się radykalnie. Nastąpiło przesunięcie cięć w kierunku użytkowania przedrębnego, przy ograniczeniu użytkowania rębnego do zrębów sanitarnych. Spowodowane to było znacznym pogorszeniem się stanu sanitarnego lasu w wyniku silnych uszkodzeń drzewostanów przez huraganowe wiatry, okiść i gradację brudnicy mniszki. Nastąpił wzmożony rozwój szkodników wtórnych. Lokalizacja zrębów była wymuszona, często niezgodna z zasadami zachowania ładu przestrzennego. Użytkowanie rębne i przedrębne podporządkowane było potrzebie porządkowania stanu sanitarnego lasu.

• Plan III rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.1993 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna obrębu wynosiła 7155,87 ha w tym: grunty leśne - 6684,22 ha, grunty

związane z gospodarką leśną – 144,69 ha, grunty nieleśne – 326,96 ha.

W  okresie  realizacji  planu  III  rewizji  u.l.  wprowadzone  zostały  Zarządzenia  Nr  11   i Nr 11A Dyrektora Generalnego LP w sprawie doskonalenia gospodarki leśnej na podstawach ekologicznych, zmniejszające m.in. dopuszczalną powierzchnię zrębów zupełnych do 4 ha (rębnię Ia stosowano tylko w wyjątkowych przypadkach). Skutkiem tego była częściowa korekta pierwotnej lokalizacji cięć rębnych oraz zmiana rębni na siedlisku BMśw z zupełnej (Ia lub Ib) na gniazdową (Id - obecnie IIIa). Ponadto na wszystkich powierzchniach użytkowanych Rb Ib pozostawiano biogrupy.

• Plan IV rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.2003 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna obrębu wynosiła 7548,32 ha, w tym: grunty leśne - 6910,42 ha, grunty związane z gospodarką leśną - 134,41 ha, grunty nieleśne - 503,49 ha.

Użytkowanie rębne i przedrębne prowadzone były w zasadzie zgodnie z założeniami planu. Miąższościowy etat użytkowania głównego zrealizowany został w 100%:

• użytki rębne            –  91%,
• użytki przedrębne – 112%.

• Plan V rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.2013 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Powierzchnia  ogólna  obrębu  wynosiła  7737,71  ha.  Omówienie  gospodarki  leśnej      z tego okresu znajduje się w rozdziale „Wyniki analizy gospodarki leśnej za okres obowiązywania dotychczasowego planu urządzenia lasu”.

                            OBRĘB LIPIE

Nadleśnictwo Państwowe Lipie zostało utworzone w 1946 r. W skład Nadleśnictwa weszły dawne lasy państwowe (ok. 1272 ha), lasy byłych majątków ziemskich Dębnica, Płyty, Młyn Słodowy, Suliszewo (416 ha) oraz dawne lasy drobnej własności chłopskiej (1523 ha). Ówczesna powierzchnia Nadleśnictwa wynosiła 3211,80 ha.

Z okresu przed 1945 r. brak jest dokumentów dotyczących stanu lasu oraz sposobów zagospodarowania i rozmiaru prac w zakresie użytkowania głównego i hodowli lasu. Można jedynie przypuszczać, że sposoby zagospodarowania i rodzaje rębni oraz metody odnowień były podobne do omówionych wcześniej przy obrębie Domisław.

W okresie powojennym wykonano dla tego terenu następujące prace urządzeniowe:

• Przybliżona tabela klas wieku - wg stanu na 1946 r. - opracowana przez Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku.
• Plan prowizorycznego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1948 r. - opracowany przez

Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku.

Zasięg terytorialny i powierzchnia Nadleśnictwa ulegały w tym czasie częstym zmianom. W okresie obowiązywania planu pozyskano:

• w użytkach rębnych               -  55558 m3  grubizny netto na pow.    291,10 ha,
• w użytkach międzyrębnych - 16368 m3 grubizny netto na pow. 2117,37 ha,
• w użytkach przygodnych       -    6617 m3 grubizny netto.

Stosowano przeważnie rębnię zupełną, rzadziej rębnię przerębowo-gniazdową. Prace odnowieniowe i zalesieniowe wykonane zostały na powierzchni 409,60 ha.

• Plan definitywnego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1956 r. - opracowany przez BULiPL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 5012,19 ha w tym: leśna – 4599,64 ha,

nieleśna – 412,55 ha.

Zmiana powierzchni nastąpiła w związku z przyjęciem 1508 ha gruntów rolnych niskiej jakości, przeznaczonych do zalesienia, przejęciem 366 ha lasów komunalnych miasta Człuchów oraz przekazaniem 74 ha Nadleśnictwu Lędyczek.

W okresie tym (12 lat) pozyskano:

• w użytkach rębnych                       -  99790 m3  grubizny netto na pow.    539,55 ha,
• w użytkach międzyrębnych           - 33728 m3 grubizny netto na pow. 4487,64 ha.

Założenia planowe z zakresie pozyskania drewna zostały znacznie przekroczone.

• Plan I rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.10.1968 r. - opracowany przez  BULiPL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 5675,71 ha w tym: leśna – 5236,66 ha,

nieleśna – 439,05 ha.

Wzrost powierzchni nastąpił w wyniku przyjęcia od PFZ i PGR gruntów przeznaczonych

do zalesienia.

Użytkowanie rębne prowadzone w tym okresie było na ogół zgodne z planem, a zasady zagospodarowania nie odbiegały od zasad omówionych dla obrębu Domisław.

1.01.1974 r. Nadleśnictwo Lipie zmieniło nazwę na Nadleśnictwo Człuchów, a z obszaru Nadleśnictwa utworzono obręb Lipie.

• Plan II rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.1979 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Ogólna powierzchnia obrębu wynosiła 7219,01 ha, w tym: leśna – 6720,35 ha, nieleśna –

498,66 ha.

Zmiana powierzchni obrębu nastąpiła głównie w wyniku dostosowania granic Nadleśnictwa do obowiązującego podziału administracyjnego kraju. Przyjęto około 1518 ha z obrębu Lipka (Nadleśnictwo Lipka), a przekazano około 233 ha do obrębu Domisław. Na zmianę powierzchni wpływ miało także przyjęcie gruntów przeznaczonych do zalesienia od PGR i innych właścicieli.

Użytkowanie rębne i przedrębne począwszy od 1981 r. podobnie jak w obrębie Domisław podporządkowane było potrzebie porządkowania stanu sanitarnego lasu, który pogorszył się w wyniku silnych uszkodzeń drzewostanów spowodowanych przez huragany, okiść     i gradację brudnicy mniszki.

• Plan III rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.1993 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Ogólna powierzchnia obrębu wynosiła 7320,16 ha w tym: leśna – 6856,72 ha, związana z

gospodarką leśną – 152,17 ha, nieleśna – 311,27 ha.

W okresie tym analogicznie jak w obrębie Domisław, zaczęły obowiązywać zasady wprowadzone zarządzeniami w sprawie doskonalenia gospodarki leśnej na podstawach ekologicznych, skutkiem czego była częściowa korekta pierwotnej lokalizacji cięć rębnych oraz zmiana rębni na siedlisku BMśw z zupełnej (Ia lub Ib) na gniazdową (Id - obecnie IIIa). Ponadto na wszystkich powierzchniach użytkowanych Rb Ib pozostawiano biogrupy.

• Plan IV rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.2003 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna obrębu wynosiła 7548,59 ha, w tym: grunty leśne – 7073,48 ha, grunty związane z gospodarką leśną – 151,72 ha, grunty nieleśne – 323,39 ha.

Użytkowanie rębne i przedrębne prowadzone były w zasadzie zgodnie z założeniami planu. Miąższościowy etat użytkowania głównego zrealizowany został w 100%:

• użytki rębne            –  94%,
• użytki przedrębne – 105%.

• Plan V rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.01.2013 r. - opracowany przez BULiGL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna obrębu wynosiła 7620,66 ha. W trakcie obowiązywania Planu Urządzenia Lasu Nadleśnictwo Człuchów w 2015 roku przekazało Leśnictwo Gronowo w zarząd Nadleśnictwa Lipka, w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Pile.

Omówienie gospodarki leśnej z tego okresu znajduje się w rozdziale „Wyniki analizy

gospodarki leśnej za okres obowiązywania dotychczasowego planu urządzenia lasu”.

                          OBRĘB POLNICA

Nadleśnictwo Państwowe Polnica utworzono w 1946 r. W skład Nadleśnictwa wchodziły głównie byłe lasy państwowe oraz lasy majątkowe. Struktura drzewostanów i sposoby ich zagospodarowania w okresie przedwojennym były podobne jak w byłych nadleśnictwach Domisław i Lipie. W okresie powojennym wykonano na tym terenie następujące prace urządzeniowe:

• Przybliżona tabela klas wieku - wg stanu na 1946 r. - opracowana przez Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku.
• Plan prowizorycznego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1949 r. - opracowany przez

Sekcję Urządzania Lasu Bałtyckiej Dyrekcji Lasów Państwowych w Szczecinku.

Ogólna powierzchnia Nadleśnictwa wynosiła 6036,50 ha w tym: leśna - 5105,10 ha,

nieleśna – 931,40 ha.

W ciągu 7 lat obowiązywania tego planu Nadleśnictwo pozyskało:

• w użytkach rębnych               -  58889 m3  grubizny netto na pow.    284,10 ha,
• w użytkach międzyrębnych - 29055 m3 grubizny netto na pow. 4128,35 ha.

• w użytkach przygodnych       - 11573 m3 grubizny netto.

Użytkowanie rębne prowadzono:

• rębnią zupełną o szerokości 80-120 m i powierzchni do 8 ha z 3-5 - letnim nawrotem

cięć;

• rębnią przerębowo-gniazdową o wielkości gniazd ok. 0,20 ha - w drzewostanach

mieszanych na siedliskach BMśw i LM.

Zręby odnawiano sztucznie przez sadzenie i częściowo przez siew. Łącznie odnowiono

i zalesiono 639,94 ha.

Na początku omawianego okresu zanotowano występowanie brudnicy mniszki, której gradacja objęła całość Nadleśnictwa. Pomimo słabej skuteczności zabiegów profilaktycznych, drzewostany zaatakowane przez brudnicę potrafiły się zregenerować. Zniszczeniu uległy tylko podszyty świerkowe.

• Plan definitywnego urządzania lasu wg stanu na 1.10.1956 r. - opracowany przez BULiPL O/Szczecinek.

Ogólna powierzchnia Nadleśnictwa wynosiła 7721,56 ha, w tym: leśna - 6816,02 ha,

nieleśna - 905,54 ha.

Wzrost powierzchni Nadleśnictwa nastąpił głównie w wyniku przejęcia gruntów ornych niskiej jakości, przeznaczonych do zalesienia.

W ciągu 10 lat obowiązywania tego planu pozyskano:

• w użytkach rębnych              - 100710 m3 grubizny netto na pow. 498,61 ha,
• w użytkach przedrębnych      -    29232 m3 grubizny netto na pow. 4032,40 ha.
• w użytkach przygodnych       -      9954 m3 grubizny netto.

Jednocześnie dokonano odnowień i zalesień na powierzchni 1667,59 ha.

• Plan I rewizji urządzania lasu wg stanu na 1.10.1967 r. - opracowany przez  BULiPL O/Szczecinek.

Powierzchnia ogólna Nadleśnictwa wynosiła 8148,63 ha, w tym: leśna - 7368,27 ha, nieleśna - 780,36 ha, a jej wzrost związany był z przyjmowaniem gruntów przeznaczonych do zalesienia.

Użytkowanie  rębne  w  tym  okresie  prowadzone  było  przeważnie  zgodnie  z  planem,  a sposoby zagospodarowania i rodzaje rębni nie różniły się od omówionych w obrębie Domisław i Lipie.

Z dniem 1.01.1974 r. Nadleśnictwo Polnica uległo likwidacji i jako obręb Polnica weszło w skład Nadleśnictwa Człuchów.